Het voelt als normaal ouder worden. Je vergeet waar je je sleutels hebt neergelegd. Je loopt een kamer binnen en weet meteen waarom. Je wijt het aan stress. Je geeft de schuld aan het drukke schema. Misschien word je gewoon ouder.
Maar voor miljoenen is de echte reden niet leeftijd. Het is obstructieve slaapapneu. Deze toestand zorgt ervoor dat de ademhaling de hele nacht herhaaldelijk stopt en begint. De meeste mensen weten niet dat ze het hebben. Niet voordat er iets anders kapot gaat.
Wij kennen de basis. Slaapapneu veroorzaakt luid snurken. Het veroorzaakt vermoeidheid overdag. Het is gekoppeld aan hartziekten. Maar wetenschappers kijken nu naar iets diepers. Ze kijken naar de hersenen. Concreet: wat er gebeurt na jaren van slaap waardoor je nooit kunt rusten.
Is slaapapneu gekoppeld aan het risico op vroege dementie?
Uit een recent onderzoek blijkt dat deze effecten eerder optreden dan we dachten. De bevindingen komen uit het Healthy Brain Project. Bijna 2.800 volwassenen namen deel. Ze waren tussen de 40 en 70 jaar oud. Cruciaal was dat niemand dementie had. Geen van hen had een milde cognitieve stoornis. Cognitief waren ze gezond.
Wat is er veranderd?
Onderzoekers vergeleken mensen die aangaven obstructieve slaapapneu te hebben met degenen die dat niet hadden. Iedereen deed geautomatiseerde geheugen- en aandachtstesten. Ze lieten ook hun toekomstige risico op dementie inschatten. Het gebruikte instrument was de CAIDE-score. Het is een gevestigde maatstaf. Er wordt gekeken naar de bloeddruk. Er wordt gekeken naar cholesterol. Lichaamsgewicht is ook belangrijk. Dat geldt ook voor fysieke activiteit en leeftijd.
De groep met slaapapneu deed het slechter. Hun geheugenscores waren subtiel lager. Hun geschatte risico op het ontwikkelen van dementie op latere leeftijd was hoger.
Dit gaat niet alleen over genetica. Onderzoekers controleerden het APOE ε4-gen. Het is een van de sterkste bekende genetische risicofactoren voor de ziekte van Alzheimer. Heeft het gen het verschil gemaakt? Niet helemaal. Deelnemers met slaapapneu hadden significant hogere CAIDE-scores, ongeacht of ze dat gen droegen. Het hebben van deze slaapstoornis leek voor deze groep van middelbare leeftijd minstens zo belangrijk te zijn als het erfelijke genetische risico.
“Het hebben van slaapapneu leek minstens even belangrijk te zijn als het erfelijke genetische risico.”
Waarom beschadigt slaapverstoring de hersenen?
Hier is het mechanisme. Elke keer dat de ademhaling stopt, daalt het zuurstofniveau kortstondig. De hersenen schrikken wakker om het te repareren. Tientallen keren. Honderden keren. Elke nacht.
Dit is geen rustgevende slaap. Het veroorzaakt chronische ontstekingen. Het verhoogt de bloeddruk. Het verergert de insulineresistentie. Het belast de bloedvaten.
Onderzoekers geloven dat die herhaalde druppels zuurstof ook iets anders doen. Ze kunnen het vermogen van de hersenen om afval op te ruimen verstoren. Specifiek amyloïde-bèta. Dit is de kleverige eiwitplaque die geassocieerd wordt met de ziekte van Alzheimer. Als je hersenen ‘s nachts de vloer niet kunnen vegen, stapelen de dingen zich op.
Interessant genoeg waren de geheugenverschillen het duidelijkst bij mensen met onbehandelde slaapapneu. Maar het verhoogde risico op dementie bleef hoog, zelfs voor degenen die een behandeling kregen.
Betekent dit dat de behandeling niet werkt? Nee. Daar kunnen we niet uit concluderen. Dit was een cross-sectioneel onderzoek. We hebben slechts een momentopname. De auteurs suggereren een andere mogelijkheid. Tegen de tijd dat artsen slaapapneu diagnosticeren, kunnen jaren van verhoogd vasculair risico al op de bank liggen. De schade kan zich al lang vóór de diagnose hebben opgehoopt.
Een deel van het geheugentekort dat in het onderzoek werd waargenomen, kromp toen onderzoekers rekening hielden met vasculaire risico’s zoals obesitas of een hoog cholesterolgehalte. Dit houdt in dat een deel van de hersenimpact via dezelfde paden reist die het hart pijn doen. Het zijn niet alleen de zuurstofdruppels. Het is de systemische tol.
De tekenen herkennen die verder gaan dan snurken
Slaapapneu wordt vaak verkeerd begrepen als een lawaaierig ongemak. Het is een toestand van het hele lichaam. Het raakt het hart. Het metabolisme. De bloedvaten. En nu, duidelijk, de hersenen.
U hoeft niet te wachten tot geheugenverlies optreedt.
Als u luid snurkt. Als je hijgend wakker wordt. Als u zich uitgeput voelt ondanks dat u acht uur in bed heeft gelegen. Als een partner u vertelt dat u stopt met ademen tijdens het slapen. Dit zijn geen kleine problemen. Het zijn signalen.
Bespreek ze met uw zorgverlener. Identificatie is de eerste stap. Behandeling is mogelijk. U kunt ingrijpen voordat de subtiele geheugenveranderingen iets worden dat u niet langer aan een drukke agenda kunt wijten.
De vraag is: zul je wachten tot de hersenen meer tekenen vertonen? Of kijk je nu naar de slaapgegevens?
