Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) is een complexe psychologische aandoening waarbij een individu twee of meer verschillende persoonlijkheidstoestanden ontwikkelt. Deze toestanden, vaak alters genoemd, controleren om de beurt het gedrag en het bewustzijn van de persoon. Voor velen is dit geen soepele overstap. Soms domineert één persoonlijkheid terwijl de anderen verborgen blijven. Andere keren zijn de schakelaars vloeiender.
Hoe manifesteerde zich
Bij de meest voorkomende presentatie is sprake van een dominante persoonlijkheid die de dagelijkse leiding heeft over de show. Deze persoon heeft meestal geen herinnering aan wat er gebeurt als een ondergeschikte persoonlijkheid het overneemt. Dit heet geheugenverlies.
Het wordt ingewikkelder wanneer de ondergeschikte alters zich bewust zijn van de dominante gastheer. Ze kunnen vanaf de zijlijn toekijken, commentaar geven op beslissingen of zelfs de acties van de gastheer bekritiseren. Het kan voelen alsof je in een huis woont met huisgenoten die weigeren te vertrekken.
Deze persoonlijkheden zijn niet alleen subtiele stemmingswisselingen. Ze kunnen radicaal verschillen:
- Temperament: Eén alter kan agressief zijn; nog een timide.
- Lichaamstaal: Houding, stemhoogte en gebaren veranderen.
- Identiteit: Ze gebruiken vaak verschillende voornamen.
- Fysieke eigenschappen: Studies hebben verschillen opgemerkt in handschrift- en zelfs elektro-encefalogram (EEG)-waarden tussen alters.
Delen deze afzonderlijke mensen één brein? De wetenschap suggereert dat het gefragmenteerde delen zijn van één enkel individu, opgesplitst om met overweldigende stress om te gaan.
Waarom gebeurt dit?
DID is niet zeldzaam. Schattingen suggereren dat 1-3% van de bevolking met deze aandoening leeft. Dat zijn miljoenen mensen.
De heersende theorie wijst op dissociatie als verdedigingsmechanisme. Wanneer een kind te maken krijgt met een trauma dat te pijnlijk of angstaanjagend is om te verwerken, splitst de geest herinneringen, gedachten en gevoelens af. Het is een overlevingsstrategie. Door de pijn te compartimenteren kan het kind blijven functioneren.
Deze splitsing slaagt er vaak niet in om goed te integreren. In plaats van één samenhangende identiteit bouwt de geest afzonderlijke systemen om met verschillende aspecten van ervaringen om te gaan. Trauma’s in de vroege kinderjaren, en vooral ernstige mishandeling, zijn een frequente aanleiding. De stoornis is in wezen een creatieve, zij het ontwrichtende, oplossing voor een ondraaglijk probleem.
Kan het worden behandeld?
De behandeling gaat niet over het ‘genezen’ van DID door het elimineren van veranderingen. Het gaat over integratie. Het doel is om de uiteenlopende persoonlijkheden te helpen communiceren en uiteindelijk samen te smelten tot een meer verenigd geheel.
Dit is een langzaam proces. De dominante persoonlijkheid moet zich er eerst van bewust worden dat er andere alters bestaan. Wat je niet erkent, kun je niet integreren. Dit bewustzijn komt meestal pas naar voren nadat het oorspronkelijke trauma in het bewuste geheugen is gebracht en de emotionele lading ervan is verminderd.
Therapie richt zich op veiligheid, traumaverwerking en het bevorderen van samenwerking tussen alters. Het is niet snel. Het is niet gemakkelijk. Maar voor mensen met DIS biedt het een weg naar een minder gefragmenteerd leven.
De hersenen zijn opmerkelijk veerkrachtig. Het kan muren bouwen om pijn buiten te houden. Hij kan ook leren ze stuk voor stuk neer te halen. De vraag blijft of we klaar zijn om onder ogen te zien wat zich achter die muren bevindt.
