Hij was een rebel met wijnbloed, geboren in de Beaujolais in Frankrijk. Hij slaagde niet voor zijn baccalaureaat. Hij slaagde niet voor het veeleisende examen voor anatomie en fysiologie. Maar hij vervolgde. Hij werd apothekersassistent, werd verliefd op de geneeskunde en keek nooit meer achterom. Hij leerde niet alleen de regels. Hij boog ze.
Iedereen noemt Claude Bernard de vader van de experimentele geneeskunde. Vóór hem vertrouwden artsen op observaties. Ze vertrouwden op ervaring en traditie. Bernard gaf de voorkeur aan het laboratorium. Hij wilde bewijs.
De medische wereld van die tijd was geobsedeerd door vitalisme. Volgens de theorie wordt het leven aangedreven door een mysterieuze ‘levenskracht’. Aangenomen wordt dat deze kracht buiten de wetten van de natuur- en scheikunde werkt. Bernard, een agnosticus, geloofde het niet. Hij geloofde dat levende wezens dezelfde natuurwetten volgen als al het andere.
Testen op dieren vóór mensen
Hij wendde zich tot de fysiologie. Hij stond erop dat de experimenten eerst op dieren moesten worden uitgevoerd. Alleen dan moet je iets voor mensen proberen. Zijn collega’s luisterden aanvankelijk niet. Ze noemden hem gek.
Hij stopte niet. Hij werd hoogleraar. Hij gaf les aan het Collège de France. Hij gaf les aan de Sorbonne. Hij gaf les aan het Nationaal Natuurhistorisch Museum. Hij bouwde een nieuwe generatie wetenschappers op die de waarde van experimenten inzag.
In 1841 begon hij samen te werken met François Magendie. Magendie was zijn mentor. Toen Magendie in 1855 stierf, nam Bernard zijn leerstoel aan het College van Frankrijk over.
Zijn beroemdste boek werd gepubliceerd in 1865. Het was getiteld “Inleiding tot de studie van experimentele geneeskunde”. Daarin legde hij zijn werkwijze uit. Observeren. Vorm een hypothese. Doe de test. Hij geloofde in de vooruitgang van de geneeskunde. Hij geloofde in de wetenschap.
Intern milieu
Bernard introduceerde het idee van “milieudecoratie”. Dit is de interne omgeving van het lichaam. Hij omschreef het als een toestand van evenwicht. Hij noemde het homeostase.
“De duurzaamheid van het interne milieu is een voorwaarde voor een vrij en onafhankelijk leven.”
Hij schreef dit in 1872. Het was een radicale verandering in het denken. Vroeger dacht men dat elke functie bij een specifiek orgaan hoorde. Bernard bewees het tegendeel. Meerdere organen kunnen één taak uitvoeren. Sommige functies vinden plaats door het hele lichaam.
Hij liet zien hoe pancreasafscheidingen de spijsvertering beïnvloeden. Hij ontdekte dat de lever suiker produceert. Hij bestudeerde de oorzaken van diabetes. Hij bestudeerde hoe het lichaam de temperatuur reguleert.
Dit waren niet zomaar kleine veranderingen. Ze vertegenwoordigden fundamentele veranderingen in ons begrip van biologische systemen.
Erkenning en nalatenschap
Bernard heeft bijgedragen aan een belangrijk keerpunt in de geschiedenis van de geneeskunde. Hij werd tijdens zijn leven erkend. De Académie des Sciences kende hem in 1854 een prijs toe. De Academie voor Geneeskunde kende hem in 1861 toe. In 1868 ging hij naar de Académie française.
Hij stierf op 10 februari 1878. De staat gaf hem een nationale begrafenis. Het was een zeldzame eer. Het toonde aan dat zijn denken had gewonnen. Het tijdperk van pure observatie liep ten einde. De proefperiode was begonnen.
Zijn werk legde de basis voor de moderne biologie. Wij gebruiken nog steeds zijn methoden. Wij testen nog steeds op dieren. We beschouwen het lichaam nog steeds als een interactiesysteem. Wij blijven het evenwicht van het interne milieu respecteren.
Het was niet gemakkelijk voor hem. Hij zakte voor de examens. Hij kreeg te maken met afwijzing. Hij verzette zich tegen de heersende filosofie van zijn tijd. Maar hij bleef bij zijn woorden. Hij vertrouwde op het bewijsmateriaal.
De resultaten zijn nu beschikbaar in onze ziekenhuizen. Bij onze behandelingen. In ons begrip van ziekte. Bernard bestudeerde niet alleen het leven. Hij heeft ons geholpen te begrijpen hoe het werkt.
Er is nog zoveel dat we niet weten. Het lichaam is nog steeds complex. Maar de weg vooruit is duidelijk. Observeren. Maak een hypothese. Rekening. Herhalen.





























