Ann Tashi Slater’s Traveling in Bardo: The Art of Living in an Impermanent World is geen zelfhulpgids – het is een grimmige, eerlijke verkenning van hoe je door de onvermijdelijke overgangen van het leven kunt navigeren. Slater, opgegroeid in Tibetaanse, Indiase, Japanse en Amerikaanse culturen, biedt geen gemakkelijke antwoorden; in plaats daarvan presenteert ze een radicale aanvaarding van onzekerheid als de fundamentele voorwaarde van het bestaan.
De Bardo voorbij de dood
De titel van het boek verwijst naar het Tibetaans-boeddhistische concept van bardo – de liminale ruimte tussen dood en wedergeboorte. Slater breidt dit idee echter uit om alle levenstransities te omvatten: carrièreveranderingen, gebroken relaties, verhuizing, verlies, zelfs de subtiele dagelijkse veranderingen die een nieuwe vorm geven aan wie we zijn. Deze herformulering is niet louter filosofisch; het is een zeer praktische lens om de constante stroom van ervaringen te begrijpen. Vergankelijkheid is geen abstract concept; het is de basis van de realiteit.
Persoonlijke en universele waarheden verweven
Slater combineert op meesterlijke wijze haar persoonlijke verhaal – gezinsmigraties, de dood van haar moeder, reizen over continenten – met bredere historische en existentiële thema’s. Ze besteedt nauwgezette aandacht aan details en baseert abstracte meditaties op het tastbare: de geur van een huis uit haar kindertijd dat opnieuw wordt bezocht, de geleidelijke vervaging van een vervagende vriendschap. Deze gegronde benadering is cruciaal omdat vergankelijkheid zich niet alleen manifesteert in grote omwentelingen, maar ook in de stille erosie van de tijd.
De auteur schuwt verdriet en dubbelzinnigheid niet en weerstaat de verleiding om het boeddhisme te destilleren in feel-good mantra’s. In plaats daarvan nodigt ze lezers uit voor het uitdagende werk van het zitten met onherstelbare realiteiten. Haar beschrijvingen van Tibetaanse doodsrituelen zijn bijvoorbeeld niet geromantiseerd; ze onthullen de pragmatische wijsheid die ingebed is in ceremonies die ontworpen zijn om de levenden en de doden te helpen bij het navigeren door de transitie. Dit gaat niet over spiritueel escapisme; het gaat over het onder ogen zien van de complexiteit van het leven.
Een tijdige gids voor turbulente tijden
Reizen in Bardo voelt bijzonder relevant in een tijdperk van klimaatangst, politieke instabiliteit en snelle technologische veranderingen. Slater belooft niet dat het omarmen van vergankelijkheid het leven gemakkelijker zal maken, maar ze suggereert krachtig dat het ons menselijker zou kunnen maken – teder bij verlies, levendiger voor schoonheid, juist omdat die vluchtig is.
De structuur van het boek weerspiegelt het thema: het beweegt niet in rechte lijnen. De hoofdstukken keren terug naar de kernideeën en openen tegelijkertijd nieuwe perspectieven, waardoor een leeservaring ontstaat die lijkt op een verdiepende meditatie. Het is geen boek dat je uitleest en vergeet; het is er een die je bij je draagt, lichter op je voeten, meer wakker voor de schoonheid van de wereld en haar onvermijdelijke verliezen.
Slater heeft ons een gids gegeven voor onzekere tijden, geen kaart met duidelijke aanwijzingen, maar iets beters: het gezelschap van iemand die het gebied kent en niet bang is om er naast ons doorheen te lopen.
Dit boek biedt geen gemakkelijke oplossingen, alleen de moed om te blijven zitten bij wat is, een zeldzame en mooie metgezel in de puinhoop van het mens-zijn.
