Agonisme is niet alleen een mooi woord voor vechten. Het is een specifiek overlevingsgedragspatroon dat agressie, verdediging en vermijding in één pakket omvat. Biologen geven de voorkeur aan deze term omdat ze weten dat iets eenvoudigs in de menselijke taal vaak over het hoofd wordt gezien: de drang om te naderen en de drang om te vluchten hebben vaak dezelfde wortel. Het daadwerkelijke gedrag dat een dier vertoont, is afhankelijk van andere factoren. De afstand tot de stimulus is het belangrijkst.
Als u ver weg bent van een bedreiging, kunt u dichterbij komen. Als je dichtbij bent, kun je vechten of vluchten. Het maakt allemaal deel uit van dezelfde gedragsmotor.
De kernfunctie van agonistisch gedrag
Ethologen – de wetenschappers die het gedrag van dieren in natuurlijke omgevingen bestuderen – geloven dat agonisme één primaire taak heeft. Het regelt de ruimtelijke verdeling. Kortom, het helpt een soort te weten waar hij moet staan. Het zorgt ervoor dat leden van een groep niet te dicht bij elkaar komen.
Het controleert ook de toegang tot bronnen. Voedselvoorziening valt daar ook onder. Het omvat kameraden.
Wanneer een dier moet eten of een partner moet zoeken, treedt agonistisch gedrag op. Dit zijn de vertoningen, de waarschuwingen en soms de fysieke confrontaties die bepalen wie wat krijgt. Dit gaat niet alleen over woede. Het gaat over overlevingsmechanismen.
Menselijk agonisme en irrationele handelingen
Wij zijn ook dieren. In menselijke samenlevingen worden de zaken ingewikkeld omdat we verbale uitleg hebben. Wij kunnen praten. Wij kunnen onderhandelen.
Maar de onderliggende mechanismen blijven bestaan. Agonistisch gedrag bij mensen kan constructief zijn. Het kan concurrerende bedrijfsstrategieën of atletische uitmuntendheid stimuleren. Het kan ook destructief zijn. Oorlog en moord worden door ethologen vaak als extreme voorbeelden aangehaald.
Deze handelingen weerspiegelen instinctieve mechanismen. Net als de territoriale verdediging bij wolven of primaten komt menselijke agressie vaak voort uit dezelfde biologische wortels. De vraag is niet of mensen deze instincten hebben. De vraag is hoe we ermee omgaan.
Sociobiologie en genetische overleving
Deze visie op menselijke motivatie plaatst instinct centraal. Dat standpunt is de hoeksteen van de sociobiologie. Het is ook een controversiële wetenschap.
Sociobiologen beweren dat agonistisch gedrag alleen voorkomt als het de overlevingskansen van genen vergroot. Dit geldt voor het individu. Het geldt ook voor familieleden.
Concurrentie om materiële hulpbronnen gaat niet alleen over hebzucht. Het kan over de paringswaarde gaan. Een persoon met meer middelen wordt vaak een meer wenselijke partner. Dit vergroot de kans dat hun genen worden doorgegeven. Het gedrag dient een diep biologisch doel, zelfs als de bewuste geest dit niet herkent.
Leren en conditioneren
Instinct is niet alles. Agonistisch gedrag bij mensen en niet-mensen wordt sterk beïnvloed door leren. Klassieke conditionering en operante conditionering spelen een belangrijke rol.
We leren dit gedrag door middel van sociale modellen. Wij kijken naar anderen. Wij zien wat werkt en wat niet. Wij bootsen de succesvolle strategieën na. Dit is waar sociaal leren kruist met aangeboren drive.
Je bent niet geboren en weet hoe je met elk conflict moet omgaan. Je leert het. Maar het ruwe materiaal – de impuls om te verdedigen, aan te vallen, om zich terug te trekken – is er al.
De grens tussen instinct en aangeleerde reactie is vaag. We kunnen onze daden veranderen. We kunnen vrede boven conflict verkiezen. Maar de onderliggende drive blijft. Het wacht altijd op de achtergrond.
Waarom nemen we in de moderne wereld nog steeds onze toevlucht tot zulke primaire tactieken? Misschien laten we ze nooit echt achter. Wij wikkelen ze er gewoon in
